Y Gymraeg yng Nghaeau Llandaf – Hanes Cymraeg Caerdydd

Mae agweddau tuag at y Gymraeg yng Nghaerdydd yn dechrau newid.

Yn ol rhai, dinas ‘Saesneg’ yw hi rhywsut, yn wahanol i weddill Cymru. Ac er ei bod hi’n wir bod y Saesneg yn iaith fyw yma ers canrifoedd, mae hi’n bodoli ochr-yn-ochr a’r Gymraeg (a sawl iaith arall wrth gwrs) erioed.

5270878187_453c662e74_bRydw i wedi ymuno a chwrs Dylan Foster Evans ‘Canfod Hanes y Gymraeg yng Nghaerdydd‘ a redir gan Menter Caerdydd. Diolch yn rhannol i Dr Evans, mae’r darlun yn dod yn gliriach.

Yr argraff sy gyda fi bellach yw hen ddinas amlieithog. Y Saesneg yn gryfiach yng nghanol yr hen ddinas na’r rhan fwyaf o Gymru. Pentrefi Cymraeg o’i chwmpas sy wedi troi’n faestrefi wrth i’r ddinas tyfu. Llandaf. Y Tyllgoed. Y Rhath.

Fyddai ddim yn amlinelli mwy o’r cwrs yma gan bod Dylan wedi gwneud jobyn anhygoel o dda ar ei flog ei hun.

Ond rydw i wedi bod yn gwneud prosiect bach ar un ardal fach – ardal caeau Llandaf. Ardal sydd bellach yn cynnwys parc a meysydd chwarae y dyddiau hyn. Hefyd gydag heol fawr erchyll Rhodfa’r Gorllewin yn creu wal o gongrit a swn rhwng dinasoedd Caerdydd a Llandaf.

Map caeau Llandaf 1886

Mae’r ardal wedi newid yn sylweddol. Yn y 19eg canrif roedd ffermydd a melin yma. Roedd Llandaf yn dinas/pentref ar wahan.

O’r dosbarth roeddwn i’n ymwybodol o’r shifft ieithyddol mawr a ddigwyddodd yng Nghaerdydd yn ystod y ganrif honno. Mae enghreifftiau eraill yn dangos nad oedd teuluoedd Cymraeg yr ardal yn pasio’r iaith ymlaen i’w plant tua diwedd y ganrif.

Edrychais i ar dudalen o gyfrifiad 1861.

Mae 3 lleoliad ar y dudalen:

  • Pont Canna
  • ‘Tucking Mill’
  • Melin Llandaf ‘Llandaff Mill’

Mae fferm Pont Canna i’w gweld yn glir ar y map uchod. Roedd hi wedi troi’n ganolfan deledu TWW/HTV cyn iddi cael ei dymchwel.

Cafodd Melin Llandaf ei dymchwel hefyd, oherwydd adeiladu Rhodfa’r Gorllewin yn y 30au.

Beth am y Tucking Mill felly?

Yn ol yr erthygl yma, yr ‘House of Mercy’ oedd hwnnw, adeilad a oedd wedi newid ei bwrpas erbyn i’r map gael ei greu. Ac allan o’r tri adeilad, hwnnw yw’r unig un sy’n sefyll heddiw fel ty preifat.

O ran y Gymraeg, mae’r darlun yn un cymysg. Mwy i ddilyn yn y blog nesaf…

Advertisements

Ynghylch Richard Nosworthy

Gic, Cenedlaetholwr, Sosialydd
Cafodd y cofnod ei gyhoeddi yn Uncategorized. Gosod Nod Tudalen i'r ddolen barhaol.

Un Ymateb i Y Gymraeg yng Nghaeau Llandaf – Hanes Cymraeg Caerdydd

  1. Dywedodd rhisiartbran :

    Reblogged this on o nyth y frân and commented:
    difyr iawn!

Gadael Ymateb

Rhowch eich manylion isod neu cliciwch ar eicon i fewngofnodi:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Newid )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Newid )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Newid )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Newid )

Connecting to %s